ما موش‌های آزمايشگاهی: مـــا هســتيـــــم!

طاها بذري نازنين لطف كرده و در ادامه مطلب قبلي من به نام «انتخابات رياست جمهوري دهم، حقايق عريان و شيشه‌هاي رنگارنگ» كامنتي مرقوم كرده. پاسخ به اين كامنت به قدري طولاني شد كه من ترجيح دادم اين كامنت و نظرات خودم در پاسخ به آن را به عنوان مطلبي جديد پست كنم.

در ابتدا كامنت طاها را مي‌بينيم:

ورتیگونه ی عزیز. من به شدت به ادامه ی این بحث راغبم. مقدمه عالی بود و میشه گفت بدون جهت دهی. حال که مقدمه و فرضیات همه تعریف شده ( فکر نمی کنم چیز خاصی رو از قلم انداخته باشی ) باید یک نقطه ی شروع هم پیدا کرد.

من فکر می کنم این نقطه ی شروع خوبی باشه :

ما به دنبال رسیدن به یک جامعه و حکومت دموکراتیک هستیم. آیا اصلاح طلبان می توانند با توجه به پیش فرضهای اعتقادی خود، و با فرض به در دست داشتن قدرت جامعه را به این مسیر رهنمون کنند؟

یک سری از موضوعات را هم نباید از یاد برد. در دوران احمدی نژاد به عقیده ی من گونه ای از آزادی بیان به مراتب بیشتر از دوران خاتمی شده! امروز تو اگر صفحه ی حرف مردم یک روزنامه ی محافظه کار مثل “خراسان” را هم که ورق بزنی میبینی انتقادات صریح از حتی علم الهدی امام جمعه ی مشهد را هم چاپ می کنند.

این یک سیر است که به عقیده ی من عدم رضایت مردم در دوران احمدی نژاد و آزادی بیان بسیار محدود دوران خاتمی به عنوان پیش زمینه باعث بوجود آمدنش شده.

البته نباید از یاد برد که در دوران احمدی نژاد چه بسیار بگیر و ببندهایی شد و چه بسیار خشونت هایی اعمال شد که نمونه اش در دوران خاتمی هم بود. یک خوبی دیگر این دوران احمدی نژاد هم آن است که به قول مسعود بهنود گروه های فشار جای خود را از کفن پوشان قم به مردم عادی داده اند. یعنی روند مدیریتی باعث شده که گروه فشار امروز مردمان ناراضی باشند.

نکته ی دیگری که حتما باید در نظر گرفت افزایش میزان معتقدان به بن بست سیاسی است. بدین معنی که در دوران خاتمی عده ی زیادی از مردم راه برون رفت از مشکلات موجود را اصلاحات می دانستند و حال نه تنها اکثر آنها بلکه بسیاری از طرفداران راستگرا هم در تفکر رسیدن به بن بست سیاسی به سر می برند.

دیواری که ما مانع ما از رسیدن به دموکراسی می شود چیست؟ این سوال را باید پاسخ دهیم.

آیا فساد نیست؟
آیا فساد به دلیل این نیست که فاسد مصونیت دارد؟
آیا مصونیت فاسد به دلیل وجود تقدس نیست؟
آیا تقدس از وجود ایدئولوژی بوجود نمی آید؟

تاریخ نشان داده که همیشه فساد به دلیل وجود ایدئولوژی بوده. پس برای از بین بردن این فساد و رسیدن به نظامی دموکراتیک باید ابتدا فساد را نابود کرد.

حال به سوال اول باز می گردیم. آیا شرکت در انتخابات می تواند در دراز مدت باعث از بین رفتن این فساد بر گرفته از ایدئولوژی شود؟

و نظر من:

در مرحله اول بسياري از ايرانيان به راهكار شركت انتخابات به عنوان مسيري كم هزينه براي رسيدن به حكومتي دموكراتيك نگاه مي‌كنند. بسياري ديگر از افراد هم به دلايل متعدد، شركت در انتخابات را حركت در كوچه بن‌بست و فاصله بيشتر گرفتن از يك حكومت دموكراتيك مي‌دانند. در اين ميان افراد زيادي هم هستند كه انتخابات همانند يك موضوع روزمره زندگي‌شان است، افرادي كه علت مشكلاتشان را در همين مسائل روزمره جستجو مي‌كنند و هرگز سهمي براي سياست و موضوعات وابسته به آن (كه در يك حكومت استبدادي بازه‌اي بسيار بزرگ دارد) قائل نيستند. همان عده‌اي كه شعار سياست پدر مادر نداره را آويزه گوششون كردند و به همين دليل از سياست دوري مي‌گزينن. اين دسته اصولاً با دغدغه‌هاي ما دموكراسي، حقوق بشر، آزادي بيان و … بيگانه‌اند. زيرا رابطه‌ي اين موضوعات با مسائل اقتصادي، رفاه، بزهكاري، فساد و فحشا و ديگر معضلات جامعه را درك نمي‌كنند. دسته چهارمي هم وجود دارند كه منافعشون در بقاي حكومت استبدادي نهفته است.
موضوع صحبت ما بيش از همه همان دو دسته اول هستند و درصدي از دسته سوم كه ممكن است به دسته‌ي هواخواهان حكومت دموكراتيك (دسته اول يا دوم) بپيوندند. چيزي كه پس از پايان يافتن بهانه‌اي به نام جنگ در كشور ما اتفاق افتاده، حركت شهروندان از دسته اول به دسته دوم بوده، اين حركت در انتهاي حكومت خاتمي به سريعترين ميزان خود رسيد (بيش از هر چيز به دليل عملكرد اصلاح‌طلبان حكومتي) پس از انتخاب احمدي‌نژاد و به رغم تمامي تبليغات اصلاح‌طلبان مبني بر اينكه سياست‌هاي احمدي‌نژاد منجر به اقبال مجدد مردم به اصلاح‌طلبان شده، در انتخابات مجلس ديديم كه هنوز اين حركت از اردوي مشاركتيان به تحريميان متوقف نشده. البته همچنان اصلاح‌طلبان در تلاشند كه با ادامه‌ي سياست شيطان‌سازي از احمدي‌نژاد و فرشته‌سازي از خودشان باعث توقف و حتي معكوس شدن اين جريان بشوند. اينكه تا چه حد در اين كار موفق خواهند شد را زمان مشخص خواهد كرد.
اما بيشترين و مهم‌ترين كاري كه اصلاح‌طلبان در جهت بازگشت اقبال شهروندان به خودشان انجام داده‌اند و مي‌دهند، همان بزرگنمايي ناداني‌ها، سيا‌ست‌هاي نادرست و احمقانه و ساير نقاط ضعف احمدي‌نژاد است و مقايسه شرايط امروزين جامعه (به خصوص با تاكيد بر طرح امنيت اجتماعي) با شرايط در دوره رياست جمهوري خاتمي است. در حاليكه راه بازپس‌گيري اقبال مردمان، تنها و تنها پذيرش اشتباهات و خطاها، سهل‌انگاري‌ها و عقب‌نشيني‌ها، خلف وعده‌ها و تمامي آن عواملي است كه جنبشي به نام اصلاحات را ناكام گذاشت. از همان روزي كه عباس عبدي، به دوري از اردوي اصلاح‌طلبان دست زد، همواره آنها را تشويق به نقد منصفانه خود كرده است. چيزي كه هرگز شاهدش نبوده‌ايم. همچنان اصلاح‌طلبان تمامي عوامل را در ناكامي خود موثر مي‌دانند الا نقش خودشان. تنها حرفي كه به عنوان نقدي از خود، از اصلاح‌طلبان شنيده‌ايم، اتفاقاً حرفي در خلاف جهت انتظار بود، اين حرف كه دليل ناكامي اصلاحات (مسلماً منظور در اينجا حزبي به نام اصلاح‌طلبان است) نه عدم مقاومت و پايداري و نه كوتاه‌امدن اصلاح طلبان در مقابل جبهه مقابل بلكه تندروي آنها بوده است!!!
سوال اصلي اينجاست كه چرا اصلاح طلبان حاضر به انجام يك نقد منصفانه از عملكرد خود نيستند؟ آيا حقيقتاً در 8 سال دولتمردي خود هيچ نكته‌ي قابل نقدي نمي‌بينند؟ آيا آنقدر به عملكرد خود مطمئن هستند؟ آيا توانايي يا اجازه‌ي انجام نقد خود را ندارند؟
پاسخ هر كدام از اينها باشد، نشان دهنده تنها يك چيز است و آن اينكه چنين گروهي صلاحيت سكانداري جامعه‌اي به سوي دموكراسي را ندارند.
اما نظر من خلاف اين است، اصلاح‌طلبان به خوبي به خطاهاي خود در دوره‌ي دولتمردي‌شان واقفند، آنها به خوبي از توانايي نقد خود (همانطور كه نقد ديگران) برخوردارند. اما آنها به شكلي كاملاً هدف‌مند و آگاهانه نمي‌خواهند خود را نقد كنند.
چرا؟
در كشور ما حكومت و كشورداري تبديل به يك پروژه‌ي آزمون و خطا شده است. جناح‌هاي مختلف حكومت روش پيشنهادي و شيوه‌اي كه براي بقاي نظام مناسب‌تر مي‌دانند به آزمون مي‌گذارند. در دوره‌اي سيستم اقتصاد سوساليستي را به آزمون مي‌گذارند، دوره‌ بعد به آزمون اقتصاد كاپيتاليستي مي‌پردازند، در دوره‌اي سعي به بازنمودن فضاي اجتماعي مي‌كنند و در دوره بعد به سيستم حكومت ارعاب رو مي‌آورند. ادامه يافتن اين آزمون‌ها بدين خاطر است كه حكومت هر روشي كه درپيش مي‌گيرد، بازهم نتيجه‌ي مورد انتظارش را به دست نمي‌آورد. البته حكومت از درك اين موضوع عاجز است كه مشكل در روش نيست،‌ كه با تست روش‌هاي مختلف بتوان راه برون‌رفتي (در جهت بقاي نظام) به دست آورد، بلكه اين ساختار است كه دچار تناقضات غير قابل اجماع است.
هشت سال حكومت اصلاح‌طلبان هم يكي از اين آزمون‌هاي انجام گرفته است. در انتهاي اين دوره 8 ساله حكومت اصلاح‌طلبان به آنها نشان داد كه با اين روش هم نمي‌توان بقاي سيستم را تضمين كرد. چرا كه بازگشايي حتي اندك فضاي اجتماعي، به شكل صعودي منجر به افزايش مطالبات به نفع دموكراسي مي‌گردد.11 سال پيش اصلاح‌طلبان گمان مي‌كردند كه با ايجاد آزادي بيان نسبي مي‌توانند به مهار بحران بپردازند، اما از يك نكته غافل بودند و آن اينكه آزادي بيان مآلاً عاملي در جهت به قيد بستن ِ قدرت و نقد‌ ِ قدرت است. آن‌ها نمي‌توانستند درك كنند كه مقدار اندكي از آزادي بيان هم باعث بروز مشكلاتي (به زعم آن‌ها) براي آنانكه در قدرت هستند خواهد شد. به اين ترتيب مي‌بينيم كه اصلاح‌طلبان وعده‌هاي خود را پس از واقعه 18 تير يكي يكي پس مي‌گيرند و هر روز بيشتر به سمت استبداد عقب‌نشيني مي‌كنند.
بايد توجه داشت كه هدف يك جنبش اصلاح‌طلب با شعارهاي دموكراتيك قطعاً حركت به سمت حصول دموكراسي است. دموكراسي‌اي كه اگر به شكل تمام و كمال به اجرا برسد عواقبي هم به همراه خود دارد، نقد قدرت، شايسته‌سالاري و … عواقبي است كه قطعاً اصلاح‌طلبان خواستار آن نبودند. به اين شكل اصلاح‌طلبي ِ اصلاح‌طلبان حكومتي ما به شكل تف سر بالا در‌مي‌آمد. آن‌ها مي‌خواستند در قدرت باشند و ميزاني از آزادي بيان را بوجود بيآورند، ولي انتظار نداشتند كه اين آزادي بيان به نقد قدرت خود آنها بپردازد. اصلاح‌طلبان خودشان بهتر از هر كس مي‌دانند كه حضور آنها در ميانه‌ي رو به بالاي هرم قدرت (و همينطور حضور بقيه افراد در اين هرم)، مديون و به لطف‌ِ همين ساختار غيردموكراتيك و معيوب جمهوري اسلامي است. سيستمي كه با فيلتر كردن همه‌چيز باعث حذف حق انتخاب شدن براي عده‌ي زيادي از شهروندان شده است و بلعكس راه را براي به قدرت رسيدن نامحقّانه‌ي عده‌اي ديگر بر اساس زد و بند‌هاي خاص باز نموده است. نهايتاً مي‌بينيم كه اصلاح طلبان براي حضور مجدد در بخش‌هاي بالاتر هرم قدرت، از همان رفتار مفلوكانه خود هم عقب نشيني مي‌كنند و همان حداقل‌ها را هم به حساب تندروي مي‌گذارند. در مقابل جناح راست اصولگرا وقتي شكست روش رقيب قدرت خود را مي‌بينند، به همان سيستم‌هاي معروف «ارعاب» در حكومت‌هاي استبدادي روي مي‌آورند. فضاي ارعاب و خفقان به همراه ماشين پروپاگانداي پر قدرت دولتي با استفاده از علايق مذهبي، ميهن‌پرستي و …
براساس اين تحليل حضور مجدد اصلاح‌طلبان حكومتي اينبار نه خواهد توانست و نه خواهد خواست فضاي سياست داخلي كشور را به شرايط آن 8 سال و به خصوص دو سال اول آن باز گرداند. به خصوص اينكه اعمال چنين روشي بلافاصله پس از يك دوره‌ي اختناق خطرات بسيار بيشتري براي حكومت خواهد داشت. در ماه‌هاي آينده شايد اصلاح‌طلبان براي به دست آوردن حمايت مردم در انتخابات شعارهايي در راستاي ايجاد فضاي باز اجتماعي را مطرح كنند، اما حتي در صورت انتخاب شدن هم، ما با همان سيستم مشت آهنين (حالا كمي‌ نرم‌تر مثلاً سربي) در داخل و سياست لبخند در برابر دنياي خارج روبرو خواهيم شد. البته پيش‌بيني من اينست كه از نگاه حكومت تغيير دولت لزومي نخواهد داشت چرا كه در سيستم مشت آهنين كه همين دولت از همه‌ تواناتر است و براي سياست لبخند هم راست اصولگرا هر زمان كه ارداه كند مي‌تواند وقيحانه ماسك لبخند خود را بر صورت بگذارد. ماسكي كه از لبخند محمد خاتمي هم بسيار مليح‌تر باشد. اظهارات اسفنديار رحيم مشايي را ميتوان در راستاي همين سياست لبخند ارزيابي كرد و واكنش مجلس به اين اظهارات را همان سيسات مشت آهنين.
در نهايت نظر من اين است كه شركت در نمايش انتخابات تنها و تنها اين پيام را به حاكمان خواهد رساند كه بازهم به انواع و اقسام آزمون‌ و خطاهاي خود بر ما موش‌هاي آزمايشگاهي ادامه دهيد، ما هستيم.